Μαθήματα για την άνευ όρων αγάπη

Από την Παπαγεωργίου Κωνσταντίνα.

Άνευ όρων αγάπη; Μαθήματα; Και όμως γίνεται…

Ο φίλος που δε μιλά (;) αλλά διδάσκει σε πολλαπλά επίπεδα!

Η σχέση ενός παιδιού με ένα κατοικίδιο ζώο μπορεί να γίνει ένα καθημερινό και ουσιαστικό
μάθημα αγάπης, φροντίδας, ενσυναίσθησης και σεβασμού.

«Γιατί κρύφτηκε;»

«Γιατί δεν θέλει χάδια;»

«Μήπως πεινάει;»

Για ένα παιδί, αυτές μοιάζουν απλές ερωτήσεις. Κι όμως, πίσω από αυτές κρύβεται ένα
σημαντικό βήμα στην ανάπτυξή του: η ανακάλυψη ότι ο άλλος έχει τις δικές του ανάγκες, τα
δικά του συναισθήματα και τα δικά του όρια.

Κάπως έτσι, μέσα από μια καθημερινή σχέση με ένα ζώο, ένα παιδί μπορεί να αρχίσει να
κοιτάζει τον κόσμο όχι μόνο μέσα από τη δική του πλευρά, αλλά και μέσα από την πλευρά
κάποιου άλλου.

Μαθαίνοντας να φροντίζω.

Ένα κατοικίδιο χρειάζεται τροφή, νερό, καθαριότητα, παιχνίδι, χώρο, χρόνο, άσκηση και
φροντίδα.

Όταν ένα παιδί συμμετέχει σε αυτές τις δραστηριότητες, ανάλογα με την ηλικία του,
ανακαλύπτει σταδιακά κάτι πολύ βασικό: “Κάποιος βασίζεται και σε εμένα”.

Η φροντίδα δεν είναι πάντα και τόσο διασκεδαστική. Υπάρχουν πράγματα που χρειάζεται να
γίνουν, ακόμη κι όταν δεν έχουμε διάθεση. Και αυτή η καθημερινή συνέπεια μπορεί να γίνει
μια σημαντική εμπειρία υπευθυνότητας.

Εμείς οι ενήλικες παραμένουμε πάντα οι βασικοί υπεύθυνοι για την ευζωία του ζώου· το παιδί
όμως μπορεί να συμμετέχει στη φροντίδα του με τρόπο κατάλληλο για την ηλικία και τις
δυνατότητές του.

Όταν το ζώο λέει «όχι»…

Ίσως εδώ να βρίσκεται ένα από τα πιο όμορφα μαθήματα.
Ας πάρουμε δυο απλά παραδείγματα…

Το παιδί θέλει να αγκαλιάσει τον σκύλο. Εκείνος απομακρύνεται.

Θέλει να πάρει τη γάτα αγκαλιά. Εκείνη δε θέλει.

Τι κάνουμε τότε;

Μαθαίνουμε να σταματάμε. Να παρατηρούμε. Να κάνουμε ένα βήμα πίσω. Να σεβόμαστε.

Γιατί αγαπώ κάποιον δε σημαίνει ότι μπορώ να αγνοώ τα όριά του.
Αγαπώ σημαίνει σέβομαι τα όρια του άλλου, όποια και αν είναι αυτά.

Η σχέση με ένα ζώο μπορεί έτσι να γίνει ένας βιωματικός τρόπος έτσι ώστε να κατανοήσει το
παιδί έννοιες που αργότερα θα συναντήσει και στις ανθρώπινες σχέσεις, λοιπόν.

Με καταλαβαίνει…Ξέρει να με διαβάζει είτε λέμε λόγια είτε όχι.

Ένα παιδί μπορεί να καθίσει δίπλα στο κατοικίδιό του όταν είναι στενοχωρημένο. Να του
μιλήσει. Να το χαϊδέψει. Να νιώσει ότι έχει δίπλα του έναν σταθερό φίλο, έναν “συνοδοιπόρο”
στα δύσκολα που περνάει.

Έρευνες έχουν εξετάσει αυτή τη σχέση και έχουν βρεθεί συσχετίσεις ανάμεσα στον δεσμό
παιδιών με τα ζώα συντροφιάς και δείκτες όπως η ενσυναίσθηση, η κοινωνική υποστήριξη και
η ποιότητα ζωής. Τα ευρήματα, ωστόσο, δεν είναι απόλυτα και δε σημαίνουν ότι η παρουσία
ενός κατοικίδιου από μόνη της οδηγεί απαραίτητα σε καλύτερη ψυχοκοινωνική ανάπτυξη.

Και όταν έρθει η δύσκολη στιγμή;

Η ζωή με ένα ζώο δεν αποτελείται μόνο από παιχνίδι και χαμόγελα.

Κάποια στιγμή μπορεί να έρθει η ασθένεια, μετά από καιρό θα επέλθει η γήρανση και στο
τέλος η απώλεια.

Για ένα παιδί, η απώλεια ενός αγαπημένου ζώου μπορεί να είναι μια από τις πρώτες
σημαντικές εμπειρίες πένθους. Δε χρειάζεται να βιαστούμε να “διορθώσουμε” ή να
“διώξουμε” τη θλίψη του.

Έχει νόημα να την ακούσουμε. Έχει νόημα να της δώσουμε τον απαραίτητο χώρο και να την
αφήσουμε να εκφραστεί.

Έχει νόημα να αφήσουμε χώρο ταυτόχρονα και στις αναμνήσεις. Να επιτρέψουμε στο παιδί
να αποχαιρετήσει και να πενθήσει.

Γιατί και αυτό είναι μέρος της σχέσης: να καταλάβουμε ότι η αγάπη δεν εξαφανίζεται επειδή
κάτι τελειώνει, απλώς μετασχηματίζεται κατά κάποιον τρόπο.

Ίσως τελικά αυτό να είναι το μεγαλύτερο μάθημα.

Ένα κατοικίδιο δε μεγαλώνει απλώς μαζί με ένα παιδί.

Μπορεί να μεγαλώνει και το παιδί το ίδιο μέσα από ένα κατοικίδιο.

Μεγαλώνει από μια βόλτα, ένα χάδι, ένα μπολ με νερό, ένα παιχνίδι ή ακόμη και μια δύσκολη
στιγμή…Το παιδί έχει την ευκαιρία πρακτικά να ανακαλύπτει τι σημαίνει να φροντίζεις, να
παρατηρείς, να περιμένεις και να δείχνεις έμπρακτα σεβασμό.

Και ίσως, χρόνια αργότερα, το παιδί να μη θυμάται όλες τις συμβουλές των ενηλίκων που
άκουσε μεγαλώνοντας.

Ίσως να θυμάται, όμως, για μια ζωή εκείνον τον φίλο που ήταν πάντα εκεί γι’ αυτό, στα εύκολα
και στα δύσκολα της ίδιας της ζωής.

Τον φίλο που δε μιλούσε με τον “κλασικό” τρόπο, αλλά του έμαθε τόσα πολλά. Του έμαθε τη
σχέση, τη σύνδεση, την άνευ όρων αγάπη. Του ́μαθε τη ζωή με όλα της τα χρώματα!

Βιβλιογραφία
• Μπλαβάκη, Ο., & Καλογιαννάκης, Μ. (2021). The Relationship between Preschool
Children and Pets. Education Sciences, 2021(2), 21–37. Η μελέτη εξετάζει τις στάσεις
και τις αντιλήψεις παιδιών προσχολικής ηλικίας, γονέων και εκπαιδευτικών απέναντι
στα κατοικίδια.
• Κριτσωτάκη, Ε. (2023). Τα συναισθήματα των ζώων ως παιδαγωγικό μέσον
καλλιέργειας της ενσυναίσθησης. Διπλωματική εργασία, ΕΚΠΑ.
• Τόλη, Β., & Μουστάκη, Α. (2016). Οι ψυχολογικές επιδράσεις των κατοικίδιων ζώων.
Πανεπιστήμιο Αιγαίου.
• Σπανάκη, Ε., Καλεσίου, Μ., & Ζυμονοπούλου, Μ. ΕΥ ΖΩΩΝ: Σχεδιάζοντας και
εφαρμόζοντας εκπαιδευτικές δραστηριότητες για την ευαισθητοποίηση παιδιών
προσχολικής ηλικίας απέναντι στα ζώα συντροφιάς.

• Hawkins, R. D., Williams, J. M., & Scottish SPCA (2017). Childhood Attachment to Pets:
Associations between Pet Attachment, Attitudes to Animals, Compassion, and Humane
Behaviour. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(5),
490.
• Groenewoud, D., et al. (2023). Children’s bond with companion animals and
associations with psychosocial health: A systematic review. Frontiers in Psychology, 14,
1120000. Η συστηματική ανασκόπηση περιέλαβε 29 μελέτες και καταγράφει τόσο
θετικές συσχετίσεις όσο και μη καταληκτικά ευρήματα.
• Reider, L. B., et al. (2023). The impact of household pets on children’s daily lives:
Differences in parent-child conversations and implications for children’s emotional
development. Developmental Psychology, 59(11), 2148–2161.
• Purewal, R., et al. (2017). Companion Animals and Child/Adolescent Development: A
Systematic Review of the Evidence. International Journal of Environmental Research
and Public Health, 14(3), 234.